Co może uzyskać w sądzie kredytobiorca WIBORowy?

Osoby posiadające kredyty w PLN oparte na współczynniku WIBOR coraz chętniej kierują swoje sprawy do sądów. Jakie roszczenia mają tzw. kredytobiorcy WIBORowi?

Na wstępie zaznaczyć należy, że WIBOR jest ustalany przez największe banki w kraju w procesie zwanym fixingiem. W ramach fixingu banki deklarują, za jakie stawki procentowe są gotowe przyjąć u siebie depozyty innych banków. Co istotne, ustalanie WIBORu nie odbywa się na podstawie rzeczywistych transakcji, a jedynie wspomnianych deklaracji banków. W konsekwencji banki swymi deklaracjami mogą współdecydować o wysokości współczynnika WIBOR. WIBOR natomiast wprost przekłada się na wysokość oprocentowania większości kredytów. Szerzej o wadliwości ustalania i wykorzystywania współczynnika WIBOR w umowach z kredytobiorcami pisaliśmy tutaj (tu proponuję zamieszczenie linka do poprzedniego artykułu). Powyższe ma kolosalny wpływ na ocenę prawną umowy, której oprocentowanie oparte jest na współczynniku WIBOR.

 

Stosowanie WIBOR wobec konsumentów

W relacjach z konsumentami zapisy umowne opierające oprocentowanie na WIBORze mogą zostać uznane za abuzywne. Abuzywne, czyli sprzeczne z dobrymi obyczajami i jednocześnie rażąco naruszające interesy konsumentów. Stosowanie takich zapisów jest niedozwolone. Tego rodzaju zapisy należy traktować tak, jakby w danej umowie nigdy się nie znalazły (3851 § 1 k.c.). Sąd, przy ocenie prawnej umowy kredytowej zawartej z konsumentem, powinien „usunąć” z niej zapisy abuzywne.

W tym miejscu zaznaczyć można, że bardzo chętnie udzielanym rodzajem kredytu jest kredyt hipoteczny. Jeżeli kredytobiorca zaciągnął taki kredyt na zakup nieruchomości w celu zaspokojenia własnych potrzeb mieszkaniowych, ma on w relacji z bankiem status konsumenta.

 

Stosowanie WIBOR wobec kredytobiorców niebędących konsumentami

W przypadku umów kredytowych zawieranych z podmiotami innymi niż konsumenci, przepisy o zapisach abuzywnych nie mają zastosowania. Nie zmienia to faktu, że zapisy opierające oprocentowanie kredytu na WIBORze mogą zostać uznane za godzące w zasady współżycia społecznego oraz naturę stosunku kredytu. Zapisy sprzeczne z zasadami współżycia społecznego lub naturą stosunku są w każdym przypadku niedopuszczalne, niezależnie od rodzaju umowy oraz jej stron (art. 3531 § 1 k.c.). W żadnym przypadku wierzyciel nie powinien móc decydować (bezpośrednio lub pośrednio), ile pieniędzy zobowiązany jest zwrócić mu dłużnik – niezależenie od tego, czy dłużnik jest konsumentem, czy przedsiębiorcą. Tymczasem stosowanie oprocentowania opartego na WIBORze może prowadzić do sytuacji, w której wierzyciel (bank) współdecyduje wraz z innymi bankami o wysokości WIBORu. W takiej sytuacji zachodzi poważne niebezpieczeństwo, że banki mogą przyjąć wspólny front przeciwko kredytobiorcom i narzucać im wysoki współczynnik WIBOR, który przełożyłby  się na wysokie oprocentowanie kredytów. Zapisy zawierające taką konstrukcję mogą zostać uznane za nieważne. Jednocześnie umowa może pozostawać w mocy w pozostałym zakresie, jeżeli da się ją wykonywać (art. 58 § 3 k.c.).

 

Konsekwencje stosowania WIBOR

Zgodnie z powyższym zapisy opierające oprocentowanie kredytu na współczynniku WIBOR mogą okazać się wadliwe – abuzywne wobec konsumentów, jak i nieważne wobec ogółu kredytobiorców. W obu przypadkach przy ocenie stosunku prawnego przez sąd tego rodzaju zapisy powinny zostać „usunięte” z umowy. W pozostałym zakresie umowa może obowiązywać, jeżeli nadaje się do wykonania. Rodzi to dwojakiego rodzaju konsekwencje.

 

  • Konsekwencje na przyszłość

Najczęściej w umowach kredytowych oprocentowanie składa się z sumy dwóch elementów –współczynnika WIBOR i marży. Wyeliminowanie zapisów dotyczących WIBOR nie oznacza w takiej sytuacji upadku całej umowy. Zaciągnięty kredyt może być w dalszym ciągu spłacany, a bank może pobierać odsetki oparte na marży. W takiej sytuacji bardzo istotnemu obniżeniu ulega oprocentowanie kredytu. W chili obecnej oprocentowanie większości kredytów składa się przede wszystkim z WIBORu. Marża natomiast jest wartością dużo niższą (często 1-2 %). Po wyeliminowaniu WIBORU kredytobiorca otrzymuje bardzo tani kredyt. Co równie istotne, marża najczęściej pozostaje na stałym poziomie przez cały okres kredytowania. Po wyeliminowaniu WIBORu kredyt zmienia więc swój charakter. Z kredytu ze zmienną stopą procentową staje się kredytem o stałej stopie procentowej.

 

  • Konsekwencje dotyczące przeszłości

Jeżeli zapisy dotyczące oparcia oprocentowania na WIBORze zostaną uznane za wadliwe, to znaczy, że były one obarczone wadą prawną od samego początku (od momentu zawarcia umowy). W takiej sytuacji kredytobiorca, spłacając raty, mógł stale nadpłacać je o wartość współczynnika WIBOR. Z prawnego punktu widzenia tego rodzaju nadpłaty należy traktować należy jako świadczenia nienależne. Podlegają one zwrotowi na rzecz kredytobiorcy (art. 405 i 410 k.c.).

 

Roszczenia kredytobiorcy wobec banku

Zgodnie z aktualną wiedzą dotyczącą spraw sądowych związanych z WIBORem, wydaje się że co do zasady najkorzystniejszą strategią dla kredytobiorców jest wystąpienie przeciwko bankowi równolegle z roszczeniami dwojakiego rodzaju.

Po pierwsze, kredytobiorca może wnieść o ustalenie, że nie wiążą go zapisy dotyczące oparcia oprocentowania na współczynniku WIBOR. Jeżeli sąd wyda taki wyrok i stanie się on prawomocny, nikt nie powinien mieć wątpliwości, że kredytobiorca nie musi już płacić rat powiększonych o WIBOR. Wystąpienie z takim roszczeniem zabezpiecza interesy kredytobiorcy na przyszłość.

Po drugie, kredytobiorca może wnieść o zwrot nadpłat, które zostały już przez niego uiszczone w związku z niezasadnym obciążaniem go WIBORem. Nadpłaty te podlegają zwrotowi, wiec w interesie kredytobiorcy jest wystąpienie z żądaniem ich zapłaty. Nie trzeba chyba dodawać, że  na przestrzeni wielu lat spłaty kredytu z nadpłat mogła uzbierać się pokaźna kwota. Wystąpienie z takim roszczeniem stanowi zabezpieczenie interesu kredytobiorcy co do rat uiszczonych w przeszłości.

 

Podsumowując, w przypadku wygranej w sądzie kredytobiorca może uzyskać znaczne obniżenie swoich rat na przyszłość, a przy okazji często zmienić także charakter swojego kredytu na kredyt z oprocentowaniem stałym. Dodatkowo, kredytobiorca może odzyskać nadwyżkę, którą zapłacił na rzecz banku w związku ze stosowaniem oprocentowania opartego na współczynniku WIBOR.